Logoped

Logoped je specijalista u oblasti komunikacije, glasa, govora, jezika, sluha, hranjenja, gutanja, kao i socijalnih i kognitivnih aspekata komunikacije.

Logopedi su profesionalci specijalizovani za prevenciju, procenu, dijagnostiku, lečenje i proučavanje čitavog spektra poremećaja ljudske komunikacije, hranjenja i gutanja tokom životnog veka. U ovom kontekstu, ljudska komunikacija obuhvata sve one procese povezane sa razumevanjem i produkcijom usmenog i pisanog jezika, kao i neverbalnu i/ili alternativnu komunikaciju.

Logopedi pružaju širok spektar kliničkih i drugih profesionalnih usluga. Oni su nezavisni profesionalci koji donose odluke na osnovu svog stručnog mišljenja i dokaza, obrazovne i kliničke ekspertize, što znači da njihove usluge ne propisuje ili nadzire drugi profesionalac. Međutim, saradnja sa drugim profesionalcima je važan deo njihovog rada.

Logopedi su etički obavezni da pružaju usluge koje su u skladu sa njihovim kompetencijama, obrazovanjem i iskustvom.

Svoj stručni naziv ili zvanje, logoped u Republici Srbiji (diplomirani logoped, master logoped, doktor logopedije), formalno stiče od 2018. godine. Nacionalni savet za visoko obrazovanje proširuje listu stručnih, akademskih i naučnih naziva kada logopedija ostaje u okviru društveno-humanističkog polja u oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije ne više kao defektolog-logoped već diplomirani logoped nakon osnovnih akademskih studija logopedije. Ovaj naziv zvanja ulazi i u Nacionalni Katalog zanimanja.

Pitanje mesta logopedije u klasifikaciji naučnih oblasti. Logopedija se treba i mora svrstati kao samostalna naučna oblast humanističkih nauka kako je određena u zemljama zapadne Evrope, a ne  kao naučna disciplina specijalne edukacije i rehabilitacije.

Jedno od nerešenih pitanja koje logopedsku profesiju brine je obavezan stručni ispit koji je sadašnjom zakonskom regulativom izostao. Postavilo se pitanje da li je to danas nepotrebno ovoj profesiji ili zakonodavac smatra da su osnovne akademske studije logopedije dovoljane za samostalan i stručan rad kako je dato u Nacionalnom okviru kvalifikacija u Srbiji.

U zbrinjavanju komunikativnih poremećaja u Srbiji danas u državnom sektoru (zdravstvu, obrazovanju i socijalnoj zaštiti) svoje profesionalne usluge pruža oko 350 logopeda (prema podacima Udruženja logopeda Srbije iz 2010. godine) i više od 300 logopeda u privatnom sektoru prema podacima Agencije za privredne registre Srbije (svoju delatnost logopedi registruju u kategoriji ostalog obrazovanja – šifra 8559).

Logoped dijagnostikuje i leči širok spektar komunikativnih poremećaja, kao i poremećaja u hranjenju i gutanju, a takođe se bavi ograničenjima i problemima participacije koji su povezani sa ovim poremećajima. Dakle, logoped doprinosi kvalitetu života klijenta/pacijenta. Profesionalna etika logopeda podrazumeva da, da bi to uradili, logopedi moraju imati stručnost u širokom spektru kompetencija i znanja. Logoped ne samo da dijagnostikuje i leči klijente/pacijente, već́ ima i ulogu u obrazovanju, prevenciji, savetovanju i istraživanju.

Komunikacija, izražavanje ideja i mišljenja jedno je od osnovnih ljudskih prava prema Deklaraciji Evropskog suda za ljudska prava (Savet Evrope, 1950) i Konvenciji o pravima osoba sa invaliditetom (Ujedinjene nacije, 2006). Logoped ima posebnu ulogu u očuvanju osnovnog ljudskog prava osoba sa komunikacijskim teškoćama i smetnjama u komunikaciji.

Logoped klijenta/pacijenta posmatra kao pojedinca koji komunicira sa svojim/njegovim zastupanjem, kao što su porodica, prijatelji, škola/radno mesto, itd. Dakle, intervencija logopeda nije ograničena samo na klijenta/pacijenta. Na primer, logoped može olakšati i podržati komunikaciju između pacijenata, porodice i drugih stručnjaka u zdravstvu, obrazovanju, socijalnoj zaštiti i pravnim sistemima.

Potrebe pacijenata su centralne za logopede. Tokom procene i intervencije, logoped skuplja sve relevantne informacije klijenta/pacijenta o njegovom/njegovom invaliditetu, aktivnostima, funkcionisanju, okruženju i faktorima ličnosti, kao što je definisano Međunarodnom klasifikacijom funkcionisanja, invaliditeta i zdravlja SZO (ICF)3 (SZO, 2001). Personalizovani plan terapije je dizajniran na osnovu ovih informacija.

Ključni element profesionalnih obaveza logopeda je da ispuni potrebe klijenta/pacijenta kroz složen proces kliničkog zaključivanja. Kliničko rezonovanje uključuje mentalne procese prikupljanja, tumačenja i strukturiranja informacija putem kojih logoped može da razjasni i reši klinički problem koristeći svoje/njegovo profesionalno znanje. Tokom procesa donošenja odluka, logoped takođe uzima u obzir profesionalne, etičke, socijalne, ekonomske i druge aspekte.

Logopedi  zasnivaju svoj izbor akcija na principima prakse zasnovane na dokazima. To uključuje integraciju kliničke ekspertize, želja, preferencija i očekivanja klijenta/pacijenta sa najboljim dostupnim istraživačkim dokazima.

U skladu sa profesionalnim standardima, logopedi se bave samo onim aspektima funkcionisanja i invaliditeta klijenta/pacijenta koji su u njihovoj stručnoj nadležnosti.

Logopedi moraju da se pridržavaju Etičkog kodeksa koji je sastavilo njihovo profesionalno telo i/ili odgovarajuća nacionalna vlada. Oni su odgovorni za svoje profesionalne radnje u okviru nacionalnog pravnog okvira koji je trenutno na snazi.

• Prevencija
• Screening
• Procena/evaluacija/dijagnostika (formalna i neformalna)
• Terapija/intervencija/(re)habilitacija
• Savetovanje
• Upućivanje na relevantne službe
• Istraživanja
• Saradnja (interdisciplinarni, multidisciplinarni, transdisciplinarni timovi)
• Obrazovanje (unutar i van struke)
• Supervizija/mentorstvo
• Administracija/menadžment/liderstvo/program dizajn
• Tehnologija/instrumentacija
• Zastupanje klijenata, kao i promocija i zastupanje profesije

• Konsultacije sa vladom, privredom i zajednicom.
• Učešće u donošenju odluka i multidisciplinarnim procenama mentalnog kapaciteta za one sa smetnjama u komunikaciji i hranjenju/gutanju.
• Utvrđivanje radnih, komunikacijskih sposobnosti pojedinaca i planiranje prilagođavanja/smeštaj, ako je potrebno.
• Svedočenje u svojstvu veštaka.
• Radi kao prevodilac ili posrednik u komunikaciji za osobe sa ograničenim komunikacijskim sposobnostima.

Klijenti/pacijenti svih uzrasta (novorođenčad, odojčad, deca predškolskog i školskog uzrasta, adolescenti i odrasli).

• Poremećaji i kašnjenje u razvoju jezika
• Stečeni jezički poremećaji
• Prelingvistička komunikacija
• Predpismenost i veštine pismenosti
• Poremećaji čitanja i pisanja
• Specifični poremećaji učenja (disleksija, disgrafija, diskalkulija, itd.)
• Poremećaji govora (artikulacioni i fonološki poremećaji, poremećaji motoričkog govora)
• Poremećaji fluentnosti (npr. mucanje)
• Poremećaji socijalne (pragmatične) komunikacije
• Poremećaji iz spektra autizma
• Selektivni mutizam
• Poremećaji neurogene komunikacije (npr. afazija, dizartrija, apraksija, itd.)
• Kognitivni komunikacijski deficiti i poremećaji
• Poremećaji hranjenja i gutanja
• Poremećaji glasa i rezonancije
• Akcenat/dijalekt modifikacija
• Alternativna, augmentativna i pomoćna komunikacija
• Komunikacija na znakovnom jeziku
• Višejezičnost
• Oštećenja sluha i slušna rehabilitacija

a) sistemu zdravstvene zaštite (centrima za rehabilitaciju slušanja i govora, centrima za medicinsku rehabilitaciju, otorinolaringološkim, neurološkim, psihijatrijskim, audiološkim, fonijatrijskim i pedijatrijskim klinikama, ustanovama za mentalno zdravlje i savetovalištima);b) području vaspitanja i obrazovanja (kao stručni saradnici u predškolskim ustanovama, osnovnim školama, centrima za vaspitanje i obrazovanje);

c) sistemu socijalne zaštite (gerijatrijskim ustanovama, dečjim domovima);

d) posebnim ustanovama (centrima i specijalnim ustanovama za rehabilitaciju);

e) naučno-istraživačkim institucijama (istraživačkim centrima, fakultetima i dr.);

f) privatnoj praksi.

Logoped se osposobljava i za edukativni rad i dalje naučno usavršavanje.

Dozvolu za logopedsku (privatnu) praksu u većini evropskih zemalja izdaje Ministarstvo zdravstva.

Logopedija se kao specifična i samostalna nauka bavi poremećajima koji su uvršćeni u Međunarodnoj klasifikaciji bolesti (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) koju propisuje Svetska zdravstvena organizacija (World Health Organization). Trenutno je važeća deseta revidirana klasifikacija iz 2003. godine (10th Revision Version for 2003).

Reference:
1. European Convention on Human Rights. European Court of Human Rights (2013). Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. Rome, 4.XI.1950. Available at: https://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ENG.pdf
2. Convention on the Rights of Persons with Disabilities and Optional Protocol. United Nations, 2006. Available at: http://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf 3. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). WHO, May 2001. Available at: https://www.who.int/classifications/icf/en/